MTT

شروع بازسازی دو كشور همسايه ايران كه درگير جنگ و خرابي‌هاي داخلي بودند يعني عراق و افغانستان فرصت بالقوه‌اي ايجاد كرده بود كه تاجران ايراني براي فتح آن عازم افغانستان و عراق شدند. بخش خصوصي كه وارد شد، همه اميدهاي تازه‌اي پيدا كردند.

كار اوايل خوب پيش مي‌رفت و آمارهاي رو به رشد نيز همه را اميدوار كرده بود، اما عرصه تجارت خارجي رقابتي است و خبري از رانت و انحصارهاي بازار داخلي نيست.

اينكه چه شد و از كجا شروع شد مشخص نيست، اما هرچه هست نشان مي‌دهد كه ديگر ايراني‌ها در بازار بكر، رو به رشد و قابل توجه همسايه‌هايي مثل عراق و افغانستان اين روزها زياد خوش اقبال نيستند.

خاصه در دوران كنوني كه ايران به‌شدت نياز به ارزآوري دارد، اين بازارها مي‌توانست محل مناسبي براي درآمدزايي كشور باشد.

این‌بار داستان تلخ عدم حضور و نفوذ در جایی که بايد جلوتر از همه، بیشتر از همه و گسترده‌تر از همه حضور داشته باشیم، چرا که مزایای بیشماری داریم یا شاید داشتیم، قرابت فرهنگی، همزبانی، سابقه حضور رجل سیاسی در ایران، پیشینه تاریخی، الگوی مصرف مشابه، سمپاتی مردم، مرز مشترک گسترده و... اما مع‌الاسف عقب‌تر از همه هستیم و این داستان تلخ تکراری دارد در کردستان عراق یا به روایت خودشان در «اقلیم کردستان عراق» اتفاق می‌افتاد.

متوليان صادرات کشور اذعان مي‌دارند بازار عراق مي‌تواند افزايش ظرفيت‌هاي اقتصادي، چرخه توليد و صدور کالاهاي ايراني را رونق بخشد.

فرصت ويژه براي ما يا ديگران؟
مصباح عندليب، مدير توسعه بازار بين‌الملل یکی از شرکت‌های بخش خصوصی، در اين باره مي‌گويد: حضور در بازار عراق می‌تواند اثربسیار چشمگیری در افزایش صادرات خدمات فنی ومهندسی کشور داشته باشد. شرکت‌های توانمند نباید از بازار این کشور غافل باشند و متولیان صادرات باید به این مقوله توجه ویژه داشته باشند.

وي مي‌افزايد: با اندكي تامل در بازارهاي عراق مي‌توان دريافت كه بازار اين كشور از لحاظ حجم پروژه‌ها و نزدیکی جغرافیايی و مشترکات فرهنگی و نیز تجربه‌ها و ظرفیت‌های انباشته شده در کشورمان ناشی از کارهای بازسازی و نوسازی بعد از پایان جنگ تحمیلی که در موارد زیادی مشابهت‌هايی با وضع فعلی عراق دارد، پتانسيل مناسبي براي حضور شركت‌هاي ايراني دارد.

عندليب مي‌گويد: البته این حضور ریسک‌های خود را دارد، به‌ویژه در زمینه امنیت که مستلزم دقت بیشتر در انتخاب محل اجرای کار و انعقاد قرارداد و دریافت تضمین‌های کافی از طرف کارفرمایان عراقی در مورد سلامتی افراد و تجهیزات و برخورداری از پوشش‌های بیمه‌اي مناسب است.

وي اظهار كرد: با توجه به قابليت بازار عراق براي حضور شرکت‌های بزرگ ايراني‌، متاسفانه و بنا به گفته مقامات عراق در ابتدای کار شركت‌هاي كوچك كه توان مالي اندكي داشتند و در زمينه اجرا عملكرد مناسبي نداشتند، به اين كشور رفتند و مشغول به كار شدند، به‌ویژه در کردستان عراق، اما عملكرد ضعيف آنها موجب شد كه مسوولان عراقي از نتيجه كار راضي نباشند و نسبت به حضور شرکت‌های ايراني‌ دقت بيشتري كنند.

عندليب مي‌افزايد: همين موضوع موجب كمرنگ شدن فعاليت ايراني‌ها در اين بازار شد، هرچند در مراحل بعد شرکت‌های توانمندی حضور پیدا کردند و پروژه‌های بزرگی را به انجام رساندند، به‌ویژه در صنعت برق و ساختمان.
به گفته وي، به‌رغم اینکه بازار عراق شرايط مناسبي براي حضور شركت‌هاي ايراني دارد، اما علاوه بر مشکلات عمومی کشور عراق نظیر بی‌ثباتی امنیتی و مدیریتی، جانیفتادن سیستم‌های مدیریتی و قراردادی، فساد اداری، نبود بخش خصوصی فعال و ضعف سیستم‌های بانکی، اما جهت حضور شرکت‌های ایرانی مشكلاتي دیگر نيز وجود دارد که مستلزم حمایت بیشتر به‌ویژه از طرف بانک‌ها و موسسات مالی کشورمان است.

مدير توسعه بازار بين‌الملل يادآور مي‌شود: برخي کشورها به دليل مسائل امنيتي هنوز تمايلي به فعاليت اقتصادي در عراق ندارند و به محض آرامش قطعا رقابت‌ها سخت‌تر خواهد شد.

اين صاحب‌نظر، نگاه کوتاه مدت به بازارهاي تجاري و عرضه کالاهاي صادراتي با کیفیت نامناسب در کشورهاي همسايه و عدم حضور شرکت‌های توانمند را مهم‌ترين دليل براي از دست دادن اين‌گونه بازارها مي‌داند و از حضور رقبايي چون ترکيه و چين که بر اثر حمایت‌های بانکی و مقررات تشویقی کشورشان توان رقابت بیشتری را دارند، نباید غافل باشیم.

عندليب مي‌افزايد: به گفته کارشناسان اقتصادی، عراق بزرگ‌ترين فرصت‌های کار و سرمايه‌گذاري را در خاورميانه در آينده خواهد داشت، چرا که ظرفيت‌هاي فراوان و منافع سرشاري دارد. اگر عراق براي دنيا يک فرصت ويژه است، چرا براي ايران نباشد، چرا از اين فرصتي که در همسايگي كشورمان است حداکثر استفاده اقتصادی را نبریم.

بازار از دست رفته كردستان عراق
بابك مصباحي مسوول صادرات خدمات یک هولدینگ خصوصی نيز در اين زمينه مي‌گويد: متاسفانه ايران در بازار كردستان عراق با تاخير حضور پيدا كرد و همين ديركرد موجب شد كه تقريبا بازار كردستان عراق را از دست بدهيم. اين در حالي است كه در اين مدت كشورهايي مانند تركيه، كويت و اردن بخشي از بازار عراق را در دست خود بگيرند و زمينه را براي حضور فعالان اقتصادی ایران بيش از پيش تنگ كنند.

وي با تاكيد بر اينكه شركت‌هاي ايراني با الگوی ذهنی حاضر توان رقابت با شركت‌هاي خارجي را ندارند، مي‌افزايد: فعال اقتصادی ايران به دليل انحصاري بودن بازار، رقابت كردن را ياد نگرفته‌اند و در اين زمينه حرفي براي گفتن نمانده است. به همين دليل توان مقابله و رقابت با شركت‌هاي خارجي را ندارند. اگرچه امتیازات زیادی داریم.

مصباحي با اشاره به اينكه پيمانكاران ترك نسبت به ايراني‌ها در زمينه صادرات قوي‌تر هستند، مي‌گويد: شركت‌هاي ايراني قوانين صادرات را ياد نگرفته‌اند و به خوبي آن را اجرا نمي‌كنند. به همين دليل نتوانستند در طولانی مدت در بخش ارائه خدمات خوب عمل كنند.

به گفته اين صاحب نظر، اگر بخواهیم میزان مزایای داشته را با نتیجه حاصل شده مقایسه کنیم، حتی كشوری مانند پاكستان بهتر از ايراني‌ها توانست در عراق فعاليت اقتصادي داشته باشد و در اين زمينه از آنها نيز عقب‌تر هستيم. وي تاکيد مي‌کند: برخي ارائه‌كنندگان، کالاها یا خدمات بدون کيفيت را به بازار عراق عرضه مي‌کنند که همين مسئله باعث بي‌اعتمادي مصرف‌کننده در آن کشور مي‌شود و حتي بر عرضه کالاها یا خدمات باکيفيت ايراني که وارد بازار عراق مي‌شود تاثير منفي مي‌گذارد.

مصباحي با اشاره به اينكه دولت حمايت شایسته از صادركنندگان نمي‌كند، مي‌گويد: در كشورهاي ديگر امتيازاتي به سرمايه‌گذاران، توليدكنندگان و صادركنندگان داده مي‌شود. به‌عنوان نمونه می‌گویند پنج تا ده سال از مالیات معاف هستند. بر این اساس تشویقشان می‌کنند که بیایند و سرمایه‌گذاری کنند. اینها ابزاری است که دنیا استفاده می‌کند.

وي مي‌افزايد: در كشورهاي ديگر وقتي شركتي براي صادرات در بازار جدید برنامه‌ريزي مي‌كند، دولت بدون بهره و بلندمدت از او حمايت مي‌كند. به طوري‌كه وام بلند مدت به آن شركت اختصاص مي‌دهد و به عناوين مختلف از او حمايت مي‌كند، اين در حالي است كه در ايران اين چنين نيست. ديگر کشورها توانستند با تشویق سرمایه‌گذاری، ایجاد واحدهای اشتغال‌زا و سوق دادن سرمایه‌گذاری‌های تازه به سمت تولید، بحران اقتصادی را کنترل کنند، اما در ايران محدوديت‌هاي صادراتي هر روز بيشتر از گذشته مي‌شود.

به گفته اين صاحب نظر، روش حمایت از صادرات را بلد نیستیم. اگر بلد هستیم، انجام نمی‌دهیم. البته ما مشکل قانون نداریم، بلكه مشکل زیاد قانون داشتن داریم. در تحریم بانکی قرار گرفته‌ایم. حالا اینکه پیش از تحریم چه قدر تاکید کردیم که چه کار باید صورت بگیرد و انجام نشد، بماند. حالا که تحریم بانکی شده‌ایم، بايد دولت و مسوولان دولتي اجازه دهند خود واحد تولیدی تصمیم بگیرد.

مصباحي برخي از مشكلات صادركنندگان را نام مي‌برد و تاكيد مي‌كند: محدود بودن اقلام صادراتي، عدم کشش‌پذيرى کالاها، وجود رقابت، عدم استمرار، انجام ندادن به موقع تعهدات، عدم شناخت فرهنگ مصرفى کشورهاى خريدار و ضعف تبليغات ناهماهنگى در عرضه کالا و خدمات از مهم‌ترين مشکلات بين‌المللى صادرات غيرنفتى است.

وي مي‌افزايد: بازاریابی نامناسب و بدون کار کارشناسه و حرفه‌ای باعث تخریب بازار کشورهای هدف شده است و با این وضع فرصت‌ها به سرعت از دست می‌رود.

مصباحي مي‌گويد: بايد در زمينه سرمايه‌گذاري، توليد و تجارت با تجار عراقي شرايط بلندمدت را در نظر بگيريم و وضعيت برندسازي را سامان‌دهي کنيم تا از اين طريق کالاهاي باکيفيت و استاندارد براي صادرات انتخاب شود و به نوعي همکاري مشترک و همگاني بين توليدکننده، صادرکننده، دولت، اتاق مشترک ايران و عراق و ديگر فعالان اين حوزه ايجاد شود تا بتوانيم در بازار عراق حضور پايدار داشته باشيم .

وي، مشکل عمده را در صادرکنندگان مي‌بيند و مي‌افزايد: ابتداي فعاليت در عراق شركت‌هاي كوچك و ضعيف به اين كشور رفتند و توانستند فعاليت‌هايي انجام دهند، اما همكاري اين شركت‌ها با عراقي‌ها راضي‌كننده نبود و آنها ترجيح دادند كه با ايراني‌ها همكاري نكنند. از اين رو به دليل ضعف عملكرد شركت‌هاي كوچك، اعتمادسازي براي دوباره شروع كردن شركت‌هاي قوي سخت شده است.

مصباحي مي‌گويد: بازارهاي آسياي ميانه و افغانستان را از دست داديم. نبايد به این فرهنگ به برخي از صادرکنندگان که فقط يک بار در بازار حضور مي‌يابند، اجاره رشد داده شود چرا كه بازار عراق را که بازار خوبي براي کالاهاي ايراني است با صادرات کالاهاي بدون کيفيت از دست مي‌دهيم. بدون شک اگر برنامه‌ريزي اصولي نداشته باشيم، تجربه تلخ از دست دادن بازار آسياي ميانه تکرار خواهد شد.

وي تاكيد مي‌كند: بازار عراق پتانسيل خوبي براي حضور فعالان اقتصادی ايراني دارد. ايراني‌ها مي‌توانند در طرح‌هاي، نیروگاهی، نفتی، راه‌سازي، ساخت خط انتقال نيرو، ساخت مسكن، احداث نيرگاه آبي و خط انتقال آب و تصفيه خانه فعاليت داشته باشند و امید است آخرین فرصت باقی‌مانده را قدر بدانیم و آن‌را مدیریت صحیح کنیم./اقتصادایران آنلاین